1. Grzegorz Hołub Status osobowy dziecka chorego przed i po urodzeniu.
2. Marian Stanisław Gabryś Postępowanie medyczne przy zagrożeniu urodzeniem dziecka na granicy zdolności do życia pozamacicznego (23-26 tydzień ciąży). 
3. Maria Respondek-Liberska Rola prenatalnego badania kardiologicznego w opiece perinatalnej.
4. Andrzej Wiśniewski Na przykładzie zespołu Turnera niektóre problemy opieki medycznej nad rodziną z dzieckiem chorym przed urodzeniem.
5. Mieczysław Chruściel Zagrożenie dziecka poczętego: narkotyki, alkohol, tytoń.
6. Opisy przypadków
   Przedwczesne Pęknięcie Pęcherza płodowego w 18 tygodniu ciązy - opis przypadku
   Przedwczesne pęknięcie błon płodowych PPROM (preterm premature rupture of membranes). Postępowanie służb medycznych i przebieg na przykładzie trzech przypadków
7. Leszekn Bosek Prawne problemy diagnostyki prenatalnej (granice odpowiedzialności cywilnej).
8. Ks. Tadeusz Biesaga Diagnostyka prenatalna a selekcja eugeniczna.
9. Izabela Barton-Smoczyńska Rozwój więzi psychologicznej między matką a dzieckiem w ciąży prawidłowej i powikłanej.
10. Aleksandra Barczak Przegrane narodziny-czyli rzecz o poronieniach.
11. Ks. Andrzej Muszala Dziecko chore jako szansa duchowego rozwoju dla rodziny i otoczenia
12. Anna Dmowska Problem planowania poczęć we współczesnej nauce cz. II
13. Świadectwo

Drodzy Czytelnicy,

Niniejszy numer prezentuje wybrane artykuły omawiające problemy poruszone na konferencji naukowej pt.: Dziecko jako pacjent przed i po urodzeniu, która odbyła się w Krakowie-Łagiewnikach w Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w dniach 18-19 października 2008 r.

Cykl ten otwiera artykuł ks. dr. Grzegorza Hołuba pt.: Status osobowy dziecka chorego przed i po urodzeniu.
Znajdują się tu również artykuły traktujące o szczegółowych przypadkach dzieci przed urodzeniem. Zawarte są tam opisy postępowania medycznego przy stwierdzonym przedwczesnym odpływaniu płynu owodniowego oraz świadectwo napisane z pozycji rodziców, którzy w takiej sytuacji oczekiwali na narodziny swojego dziecka.
Cykl tych artykułów zamyka refleksja ks. dr. Andrzeja Muszali pt.: Dziecko chore jako szansa duchowego rozwoju dla rodziny i otoczenia.

Iwona Rawicka
Redaktor Naczelna

Grzegorz Hołub

Pytanie o status osobowy chorego dziecka przed i po urodzeniu jest istotne dla ustalenia, czy mamy do czynienia tylko z ludzkim życiem biologicznym czy z osobą. Stanowisko naturalistyczne twierdzi, że w grę wchodzi tylko życie biologiczne i postuluje przyznanie tym dzieciom statusu osoby wówczas, kiedy osiągną one zaawansowany stan rozwoju układu nerwowego. Oznacza to, że kiedy pojawią się takie własności, jak na przykład świadomość, racjonalność czy zdolność do używania języka, mamy do czynienia z osobą. Takie postawienie sprawy może spowodować, że niektóre dzieci nigdy nie będą uznane za osoby. W artykule podjęto krytykę tego stanowiska, wskazując, że nie można rozdzielić życia człowieka od życia osobowego. Sam fakt pojawienia się wspomnianych powyżej charakterystyk psychicznych ujawnia życie osobowe, ale nie jest jego początkiem. Faktycznym początkiem życia osobowego jest moment zaistnienia jednostki jako takiej, nawet jeśli z racji choroby może zabraknąć pewnych fenomenów właściwych dla dojrzałego życia osobowego.

Marian St. Gabryś

Narodziny dziecka tuż po połowie fizjologicznego czasu trwania ciąży, pomiędzy 23. a 26/28. tygodniem ciąży stwarzają bardzo trudną sytuację nowo narodzonemu, jego rodzicom i opiece medycznej, która stara się uratować takie dziecko przed niemal pewną śmiercią, ciężkimi zaburzeniami rozwoju i w wypadku przeżycia, przez umiejętną rehabilitację, przed późniejszą niesprawnością w wielu aspektach życia postnatalnego. Przeciwdziałanie skrajnie przedwczesnym porodom winno opierać się na profilaktyce i prewencji zagrożeń prowadzących do rozwinięcia się przedwczesnej czynności skurczowej macicy, w tym szczególnie tych, które istnieją lub pojawiają się w okresie prekoncepcyjnym. Kolejnym aspektem działań skierowanych do populacji kobiet, których ciąże mogą być zagrożone skrajnie przedwczesnym ich rozwiązaniem, jest wczesna diagnostyka zagrożeń, szczególnie infekcyjnej i zapalnej proweniencji. Noworodki o skrajnie niskiej masie urodzeniowej i ekstremalnie przedwczesne porody stanowią zasadnicze wyzwanie współczesnej perinatologii.

M. Respondek-Liberska

Wstęp

Tradycyjny model opieki perinatalnej u większości ciężarnych polega na systematycznej kontroli u lekarz położnika, który na podstawie wywiadów, badania klinicznego  i wyników badań dodatkowych prowadzi przez 9 miesięcy opiekę nad kobietą i jej płodem, planując zakres badań prenatalnych, czas i sposób porodu. Opiekę nad noworodkiem przejmuje neonatolog, a następnie pediatra. W większości przypadków w ciążę zachodzą młode zdrowe kobiety, ze zdrowymi partnerami, wydając na świat zdrowe potomstwo, dla których poród oznacza początek ich ewentualnej historii choroby w dokumentacji medycznej.

W najnowszych podręcznikach położnictwa (rok wydania 2008) większość miejsca zajmują choroby ciężarnych, takie jak: cukrzyca, nadciśnienie, choroby serca, układu oddechowego, problemy laryngologiczne, ortopedyczne, urologiczne, dermatologiczne, psychiatryczne, endokrynologiczne, nowotworowe. Dużo miejsca poświęca się ocenie stanu zdrowia płodu, terminu porodu, czasu porodu i stanu noworodka po porodzie.

W powszechnie przyjętym przez NFZ i Ministerstwo Zdrowia programie badań prenatalnych za najważniejsze osiągnięcie współczesnej perinatologii uznano powszechne badania skriningowe ciężarnych polegające na poszukiwaniu u potomstwa kobiet jak najwcześniejszych markerów zespołów genetycznych, w tym głównie zespołu Downa. W programie tym nie przeznaczono żadnych funduszy na leczenie czy wspieranie finansowe rodzin dzieci z zespołem Downa…

Andrzej Wiśniewski

Konstruowanie systemu opieki medycznej wymaga skatalogowania zakresu działań diagnostycznych i terapeutycznych (standardy postępowania, procedury) niezbędnych dla rozpoznawania i leczenia poszczególnych jednostek chorobowych oraz określenia liczebności dotkniętych nimi populacji. W przypadku chorób wrodzonych uwzględniać trzeba także częstość ich występowania, dzięki czemu można przewidywać liczbę noworodków, które każdego roku są dotknięte poszczególnymi zespołami. Wyliczenie procedur medycznych koniecznych dla zapewnienia leczenia, rehabilitacji i monitorowania stanu zdrowia osób z już wyodrębnionymi klinicznie chorobami wrodzonymi jest stosunkowo łatwym zadaniem, o ile tylko zostanie powierzane lekarzom-konsultantom i właściwym naukowym towarzystwom lekarskim. Poważne trudności, zarówno organizacyjne, jak i finansowe, występują, gdy trzeba zapewnić pełen i ciągły dostęp chorych do niezbędnych dla ich stanu zdrowia badań diagnostycznych i procedur terapeutycznych.

Dr n. med. Mieczysław Chruściel

Uzależnienie jest to choroba przewlekła, której przyczyną jest natrętna chęć sprawiania sobie przyjemności przez przyjmowanie pewnych substancji lub ciągłe powtarzane określonych  zachowań.  Uzależnieniom na ogół towarzyszy wiedza o szkodliwości, a więc ryzyku dla zdrowia, więzi społecznych i sytuacji materialnej związanych z przyjmowaniem tych substancji lub nadmiernie częstym powtarzaniem pewnych zachowań. Tak więc uzależnieniem jest alkoholizm, nikotynizm, narkomania, ale także hazard, seksoholizm, zakupoholizm. Obserwujemy coraz większą liczbę ludzi uzależnionych od komputerów. Dążenie do doznawania przyjemności przez spożywanie pewnych substancji lub od następstw określonych zachowań jest naturalnym zjawiskiem biologicznym. Dopiero natrętne dążenie do przyjmowania szkodliwej substancji uzależniającej lub notoryczne poddawanie się czynnościom sprawiającym przyjemność staje się chorobą [2].

dr Dariusz Żebiełowicz
Szpital Powiatowy w Gryfinie Sp. z o.o.,

prof. zw. dr hab. n. med. Ryszard Czajka,
Klinika Patologii Noworodka PAM w Szczecinie

dr Beata Łoniewska
Klinika Patologii Noworodka PAM w Szczecinie

Wstęp

Przedwczesne pęknięcie pęcherza płodowego (PPPP) w drugim trymestrze stanowi skrajnie ciężkie powikłanie ciąży. Najczęstszą tego konsekwencją jest szybkie ukończenie ciąży drogą naturalną lub operacyjną z wysokim odsetkiem umieralności okołoporodowej wynikającej głównie z wcześniactwa. Jako następstwa przedłużającego się PPPP nierzadko występują deformacje szkieletowe oraz hypoplazja płuc. Istnieje realne ryzyko zakażenia matki i płodu wiążące się ściśle z czasem trwania pęknięcia błon.

J. Sachsse, P. Scheidel

Wprowadzenie

Pęknięcie pęcherza płodowego przed 24 tygodniem ciąży, stawia zarówno przyszłych rodziców jak i cały zespół odpowiedzialny za poród, przed poważnymi decyzjami.

Z jednej strony ważnym jest, aby zminimalizować ryzyko, takie jak infekcja, która jest niebezpieczna zarówno dla matki jak i dla dziecka. Z drugiej strony natomiast pojawia się problem związany z przeprowadzeniem rozmowy przez odpowiednio przygotowaną do tego osobę, na temat możliwości utrzymania ciąży oraz stanu zdrowia noworodka. Mając na uwadze dane dotyczące podobnych przypadków, należy zwrócić uwagę na fakt, że są one bardzo sporadyczne, a każdy z nich jest zupełnie różny, co utrudnia prognozę dotyczącą przebiegu. Chcielibyśmy na przykładzie poniższych trzech przypadków ze szpitala w Hamburgu (Marienkrankenhaus Hamburg), przedstawić sposoby postępowania służb medycznych oraz nawiązać do aktualnych publikacji.

Leszek Bosek

Problematyka diagnostyki prenatalnej jest dla prawnika wyjątkowo trudna. Powodów jest wiele. Najistotniejszy jest jednak ten, że regulacje prawne w tym obszarze są mocno fragmentaryczne i mało precyzyjne. Regulacje te w ogromnej większości zostały uchwalone w 1996 r. Chodzi o obszerną nowelizację ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży z 30 sierpnia 1996 r. oraz ustawę o zawodzie lekarza z 5 grudnia 1996 r., która wadliwie normuje tak ważne kwestie jak choćby klauzula sumienia czy pozaumowny obowiązek udzielenia pomocy lekarskiej w sytuacjach niezwiązanych z ratowaniem życia lub zdrowia ludzkiego (niejasne kryterium „innych przypadków niecierpiących zwłoki”).

Tadeusz Biesaga SDB

I. Niechlubne dzieje eugeniki

Nie ulega wątpliwości, że nauki ścisłe związane z medycyną służą dobru człowieka i ludzkości. Niemniej, ich zastosowanie praktyczne związane jest z określonymi stanowiskami filozoficznymi, aksjologicznymi czy światopoglądowymi, w kwestii tego, co uznaje się za takie dobro. Odwieczny problem relacji między dobrem konkretnej jednostki a dobrem społeczeństwa, rasy, klasy społecznej, gatunku ludzkiego czy globalistycznie pojętej ludzkości, jest przez ludzi nauki różnie rozstrzygany. Rozstrzygnięcia te stają się wtedy niebezpieczne dla konkretnych istnień ludzkich, gdy naukowcy o określonej ciasnej specjalności chcą zbudować program ratujący całą ludzkość. Takie uproszczone programy utopijne albo ideologiczne co pewien czas przedstawiają również różni rewolucjoniści, którzy dla polepszenia sytuacji jednej klasy społecznej, proponują wyeliminowanie innej klasy społecznej. Wiek XX to okres okrutnych programów zastosowanych do rozwiązywania ówczesnych problemów społecznych, w postaci nazizmu czy komunizmu. Do takich programów zaliczyć należy również eugenizm.

Izabela Barton – Smoczyńska

Ciąża stanowi ciekawy przypadek stresu życiowego. Jako istotne życiowe wydarzenie dotyczy wysoko cenionych wartości, co wpływa na jego specyficzny i unikatowy wymiar duchowy i emocjonalny. W sferze działań i zachowań prowadzi do znaczących zmian w życiu nie tylko matki, ale i całej rodziny, stanowiąc swoisty kryzys rozwojowy.

Według koncepcji salutogenetycznej [1] efekty każdego stresogennego zdarzenia są zależne od subiektywnych ocen i interpretacji dokonanych przez daną osobę, a także od posiadanych zdolności i kompetencji korzystania z własnych zasobów w procesie radzenia sobie ze zmianą. Oznacza to, że ciąża i narodziny dziecka mogą sprzyjać zarówno osiąganiu zdrowia, jak i kryzysom związanym z trudnościami w radzeniu sobie. W przypadku, kiedy kobieta konfrontuje się z brakiem zasobów czy brakiem tzw. umiejętności zaradczych, skutkiem może być utrata zdrowia czy znaczące jego załamanie [2].

Aleksandra Barczak

Problem poronień jest traktowany jako mało istotny i niewarty zainteresowania, bo dotyczący „znikomej” części kobiet i „niegroźny w skutkach”. Tymczasem może się ono zdarzyć każdej kobiecie - dotyka rocznie 41 tysięcy Polek. Jest tragedią, niespodziewanym i boleśnie odczuwanym szokiem, z którym większość kobiet nie chce bądź nie potrafi się pogodzić.

Obecnie poronieniem określa się terminację ciąży przed jej ukończnoym 22. tygodniem [1]. Wyróżnia się dwa rodzaje poronień: sztuczne i samoistne. Poronienie sztuczne – czyli lecznicze przerwanie ciąży: chirurgiczne (najczęściej) lub farmakologiczne. Poronienie samoistne – bez działania czynników zewnętrznych, niezamierzone; naturalne zakończenie ciąży z przyczyn zależnych od jaja płodowego lub matki [2].

ks. dr Andrzej Muszala
Międzywydziałowy Instytut Bioetyki
Papieska Akademia Teologiczna w Krakowie

Dziecko chore jest nie tylko przedmiotem troski rodziców oraz przedstawicieli służby zdrowia, lecz także – mówiąc wprost – swoistym dobrem moralnym. Podświadomie rozumiemy, iż urodzenie się dziecka chorego czy kalekiego jest jednak jakimś balastem, ciężarem, „przypadkiem klinicznym”, z którym należy sobie „poradzić” – krótko mówiąc: jest społeczno-moralnym złem. W niniejszym artykule chcę podjąć polemikę z takim poglądem.

Anna Dmowska

STANOWISKO PROKREACJI EKOLOGICZNEJ

Niekiedy ekologię opacznie rozumie się jako naukę o ochronie środowiska, w miejsce sozologii. Jako dyscyplina biologii, ekologia jest nauką o zależnościach między organizmami a ich środowiskiem[i]. Przynależnymi pojęciami są: ekosystem (środowisko życia), na który składa się biotop (nieożywiona część ekosystemu: światło, woda, gleba, inne) i biocenoza (organizmy żywe, czyli ożywiona jego część).